De ruimte tussen de werkelijkheden

Dit is precies de ruimte waarin ik werk.In een overleg tussen bestuur en ondernemingsraad is er de positie van het bestuur en de positie van de OR. Beide gremia hebben hun waarheid, hun mandaten, hun territorium, hun eigen waarheden. En daartussenin is de ruimte waar niets vastligt, waar de ene taal overgaat in de andere, waar samenwerking ontstaat of ruis of juist de impasse. Dat is nepantla.

Bij een complexe scheiding: er is zijn verhaal, haar verhaal, en daartussen het verhaal dat nog niet verteld is. Dat onvertelde verhaal, de nepantla-zone, is waar de bemiddeling werkelijk gebeurt.

In teamcommunicatie: er is wat gezegd wordt en er is wat bedoeld wordt. Daartussen zit de gladheid waar mensen uitglijden.

De Profnar in het tussenin

De Profnar, mijn rol, is de persoon die bewust in dit tussenin gaat staan. Niet aan de kant van de macht, niet aan de kant van de tegen. Maar in het midden, waar de spanning leeft. Waar de lucht dun is. Waar de nieuwe op dat moment geldende waarheid nog niet geformuleerd is.

De Nahua-filosofie leert ons dat dit tussenin geen zwaktebod is. Het is de meest creatieve, meest transformerende positie die er bestaat. Het is waar teotl zijn werk doet.

Inamic: De Trouwe Tegenstander

De Nahua kenden het concept inamic, letterlijk “partner” of “echtgenoot.” Elk ding heeft een inamic: een complementaire tegenhanger. Leven en dood. Orde en chaos. Dag en nacht. De crux: deze paren zijn niet elkaars vijanden. Ze zijn agonistische partners, ze spannen samen, zoals danspartners, en uit hun spanning ontstaat beweging. De ene bestaat juist doordat de ander ook bestaat. Je hebt de ander nodig voor het evenwicht.

Dit is de filosofische onderbouwing van wat ik elke dag doe.

De OR als trouwe tegenstander

In een ondernemingsraad is de OR niet de vijand van het bestuur. De OR is de inamic, de trouwe tegenstander die het bestuur scherp houdt. Een bestuur zonder OR is als een zon zonder nacht: hij brandt zonder grens, zonder correctie, zonder ritme.

In een scheiding is de ex-partner niet de vijand, ook al voelt het zo. De ex is de inamic: de andere pool waartegen je je eigen vorm hebt afgemeten. Zolang je de relatie als vijandschap ziet, vecht je tegen je eigen schaduw. Pas wanneer je de inamic-relatie erkent, “jij bent mijn complementaire tegenpool, niet mijn destructie”, kan de wederkerigheid herstellen of opnieuw vorm krijgen. Het kind kan pas ontstaan als het van beide DNA heeft gekregen. Het kan ook niet kiezen omdat voor het kind beide altijd er is.

In een bestuursteam is de dissident niet de lastpost. Hij is de inamic die het team waarschuwt voor de gladde plek voordat iemand uitglijdt. De Profnar is bij uitstek de inamic van de macht. Loyaal, want zonder de macht is er niets om tegen te spiegelen. Kritisch, want zonder kritiek verliest de macht haar wortels.

In Xochitl In Cuicatl: Bloem en Lied, Of: Humor als Epistemologie

De Nahua-filosofen zeiden: de wereld is als een droom. Alles is tijdelijk, alles is illusie. Hoe bereik je dan waarheid? Door in xochitl en cuicatl, bloem en lied. Poëzie, kunst, schoonheid. Omdat in een wereld die vervliegt, alleen het schone wat stevig geworteld is in teotl even standhoudt en de realiteit ontsluit. Dit is de diepere laag onder de hofnar-muts.

Humor IS het werk

Humor is niet een afleiding van het serieuzere werk. Humor IS het werk. Een grap die de kamer laat lachen en dan plotseling stil valt, dát is het moment waarop de waarheid binnenkomt. Niet via een PowerPoint, niet via een rapport, maar via de bloem en het lied.

Als ik als Profnar in een bestuursoverleg een ogenschijnlijk luchthartige opmerking maak die iedereen aan het lachen maakt, en dan voel je de temperatuur in de kamer veranderen omdat iedereen plotseling begrijpt wat ik écht zei, dan is dat in xochitl in cuicatl. Dan is dat bloem en lied. Dan heeft de humor iets ontsluierd dat anders verborgen bleef. Zoals de buikspreker zijn pop harde uitspraken laat doen, de zaal lacht en ondertussen voelt waar de waarheid knelt.

Juri Hoedemakers spreekt over “serious play”, serieuze vragen speels zichtbaar maken. Dat is precies de Nahua-epistemologie, duizend jaar later en in een pak.

Ixtli in Yollotl: Gezicht en Hart Teruggeven

De tlamatinime hadden als missie om mensen een “gezicht en hart” (ixtli in yollotl) te geven. Het gezicht: wie je bent, zichtbaar voor de gemeenschap. Het hart: wat je drijft, je innerlijke kompas. Zonder gezicht ben je anoniem, zonder richting. Zonder hart ben je hol, zonder vuur.

De kernvraag bij alles wat ik doe, of het nu een OR is die haar rol terug wil vinden, een team dat de kwijtgeraakte communicatie wil herstellen, of een stel dat uit elkaar gaat en toch samen ouders blijft, is steeds:

Wie is hier zijn gezicht kwijtgeraakt? Wiens hart zwijgt? Of nog liever, wat kan ik of hoe zorg ik dat het team het gezicht weer terugkrijgt, dat het hart weer gaat spreken. En borg ik het systeem zodat iedereen elkaar blijft zien, en elkaar stimuleert om het hart te laten spreken.

Als bestuurders hun gezicht verliezen

In een bestuursconflict zie ik vaak bestuurders die hun gezicht hebben verloren, niet in de zin van prestige, maar in de Nahua-betekenis: ze zijn niet meer authentiek zichtbaar. Ze spelen een rol. Ze zeggen wat de rol vereist, niet wat ze werkelijk zien. En hun hart? Dat hebben ze buiten de vergadering gelaten, want “in het overleg gaat het om de zaak, niet om gevoelens.”

Maar de Nahua wisten: zonder gezicht en hart ben je ahnelli, slechtgeworteld. En een slechtgewortelde beslissing houdt geen stand. Die spoelt weg bij de eerste crisis.

Terug naar gezicht en hart

Mijn werk, of ik nu train, begeleid of bemiddel, is in diepste essence het teruggeven van gezicht en hart. Niet door het te dicteren. Maar door een spiegel voor te houden, zoals de tlamatinime deden. Zodat zelfkennis kan ontstaan. Zodat mensen opnieuw stevig worden geworteld, nelli.