Niet in de zin dat ik een duizend jaar oude traditie letterlijk voortzet — dat zou een claim zijn die ik niet kan waarmaken en die de academische kritiek op moderne “Tolteekse” auteurs maakt. Maar in de zin dat de Nahua-filosofie een taal biedt — een vocabulaire, een conceptuele kaart — die helpt om te articuleren wat ik in mijn werk ervaar maar niet altijd kon benoemen.

• Neltiliztli — ik help mensen goedgewortelde waarheid te vinden, niet oppervlakkige consensus.
• Nepantla — ik beweeg me bewust in het tussenin, waar de spanning leeft en de transformatie mogelijk is.
• Inamic — ik herinner mensen eraan dat hun tegenstanders hun partners zijn, niet hun vijanden.
• In xochitl in cuicatl — ik gebruik humor en speelsheid als epistemologische gereedschappen, niet als afleiding.
• Ixtli in yollotl — ik help mensen hun gezicht en hart terug te vinden.

Wat dit betekent voor de praktijk

Als ik dit vertaal naar de velden waarin ik werk, ontstaan de volgende uitgangspunten:

• Bij ondernemingsraden: De OR is niet de oppositie. De OR is de inamic van het bestuur — degene die de gladde plekken markeert. Een bestuur die de OR als last ervaart, is zijn eigen spiegel aan het bedekken. De vraag is niet “wie heeft gelijk?” maar “wat is hier goedgeworteld?” Maar de bal ligt bij de OR. Wat kan de OR doen om de positie van spiegel te krijgen? En wat zeggen de collega’s over het functioneren van de OR? Zij zijn de spiegel van de OR.
• Bij complexe scheidingen: Beide partners dragen een waarheid die voor hen nelli voelt. De taak van de bemiddelaar is niet om te oordelen welke waarheid de juiste is, maar om de nepantla-ruimte te openen waarin een nieuwe, gezamenlijk gewortelde waarheid kan ontstaan — of, als dat niet mogelijk is, waarin beide partners met behoud van hun gezicht en hart uit elkaar kunnen gaan. En vooral dat het kind voelt dat het onbelast naar beide ouders mag gaan. Dat de emoties tussen de ouders, niet voor het kind belastend is.
• Bij bestuurdersoverleg: De Profnar in het bestuurlijk overleg is degene die de spanning benoemt die iedereen voelt en niemand uitspreekt. Dat vereist geen macht — het vereist de positie van de tlamatini: iemand die bewust in het tussenin staat en daar veiligheid creëert voor waarheid.
• Bij teamcommunicatie: Teams verliezen elkaars gezicht en hart wanneer ze stoppen met spiegelen. Communicatietraining is in essentie het herstellen van de spiegelrelatie — zodat elk teamlid weer nelli kan zijn: authentiek, zichtbaar, geworteld. De veiligheid is belangrijk maar dan wel de veiligheid waarin men positief en negatief kan spiegelen.

Tot slot: de vraag die blijft

De Nahua-filosofie begon met één vraag: hoe bewaar je je evenwicht op de gladde aarde?

Die vraag is niet minder urgent dan duizend jaar geleden. Misschien urgenter. Onze aarde is gladder dan ooit — onze organisaties complexer, onze relaties sneller, onze waarheden multipeler. De veranderingen gaan sneller en misschien ook wel met meer impact.

De tlamatini wisten: je bewaart je evenwicht niet door vast te grijpen. Je bewaart het door bewust te bewegen. Door in het midden te staan waar de kracht samenkomen. Door de spiegel vast te houden — voor jezelf en voor anderen — en door niet bang te zijn voor wat je daarin ziet.

De hofnar wist dit ook. En de Profnar weet het. De muts is nieuw. De wijsheid is oud. De aarde is glad. Laten we spiegelen.

Stef Soons is trainer, begeleider en bemiddelaar, en werkt als Profnar in organisaties, bij ondernemingsraden, in teamcommunicatie en bij complexe bemiddelingen. Dit blog is gebaseerd op de authentieke Nahua-filosofie zoals gereconstrueerd door Miguel León-Portilla (Aztec Thought and Culture, 1956/1990) en James Maffie (Aztec Philosophy: Understanding a World in Motion, 2014), in verbinding met de Hofnar-methode van Juri Hoedemakers (Handboek Hofnar, 2020)